Câu chuyện trong ngày 17-5-2010
DO CẢ HAI LÀM VÀ KHÔNG LÀM
Cũng như trong ngữ pháp có phủ định và xác định, nhân quả dù thiện hay bất thiện đều có cả hai động thái làm hoặc không làm.
7. Rồi Bà-la-môn Jànussoni đi đến Thế Tôn; sau khi đến, nói lên với Thế Tôn những lời chào đón hỏi thăm, sau khi nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Bà-la-môn Jànussoni bạch Thế Tôn:
- Do nhân gì, thưa Tôn giả Gotama, do duyên gì, ở đây một số chúng sanh sau khi thân hoại mạng chung, sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục?
- Do vì có làm, này Bà-la-môn, do vì không làm. Như vậy, ở đây một số chúng sanh sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục!
- Do nhân gì, thưa Tôn giả Gotama, do duyên gì, ở đây một số chúng sanh sau khi thân hoại mạng chung, sanh lên cõi Thiện, cõi Trời, cõi đời này?
- Do vì có làm, này Bà-la-môn, do vì không làm. Như vậy, ở đây một số chúng sanh sau khi thân hoại mạng chung, sanh lên cõi Thiện, cõi Trời, cõi đời này.
- Thưa Tôn giả Gotama, lời nói vắn tắt không giảng rộng của Tôn giả Gotama, con không được hiểu ý nghĩa một cách rộng rãi. Lành thay, nếu Tôn giả Gotama thuyết pháp cho con để con có thể hiểu ý nghĩa một cách rộng rãi lời nói vắn tắt không giảng rộng của Tôn giả Gotama.
- Vậy này Bà-la-môn, hãy nghe và khéo tác ý, Ta sẽ nói.
Bà-la-môn Jànussoni vâng đáp Thế Tôn:
- Thưa vâng, Tôn giả
Thế Tôn nói như sau:
- Ở đây, này Bà-la-môn, có người thân làm ác, thân không làm thiện, miệng nói ác, miệng không nói thiện, ý nghĩ ác, ý không nghĩ thiện. Như vậy, này Bà-la-môn, do làm và do không làm như vậy, ở đây một số chúng sanh sau khi thân hoại mạng chung, được sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Lại ở đây, này Bà-la-môn, có một số chúng sanh thân làm thiện, thân không làm ác, miệng nói thiện, miệng không nói ác, ý nghĩ thiện, ý không nghĩ ác. Như vậy, này Bà-la-môn, do làm và do không làm như vậy, ở đây một số chúng sanh sau khi thân hoại mạng chung, được sanh lên cõi Thiện, cõi Trời, cõi đời này.
- Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama ... từ nay cho đến mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng!
Thảo luận
1. Ngoài thân nghiệp, khẩu nghiệp và ý nghiêp còn có gì khác để gọi là hạnh nghiệp không?
2. Có thể nào có sự pha lẫn giữa thiện ác trong hành động thí dụ ý thì thiện mà miệng thì ác?
3. Không làm ác nghiệp, tu tập hạnh lành có thể gọi tiêu cực và tích cực chăng?
4. Xin cho một thí dụ trường hợp nào không làm thiện tức là bất thiện?
Đố vui
Một bác sĩ y khoa nghiên cứu thuốc trị bệnh cho con người nên dùng chuột bạch để thí nghiệm. Hành động đó là thiện hay bất thiện?
a. Thiện. Vì có mục đích cao đẹp
b. Ác. Vì mục đích của mình mà bất chấp nỗi khổ của chúng sanh khác.
c. Cả thiện và bất thiện. Nếu thí nghiệm để cứu đời là thiện nhưng không có nghĩa vì thế mà không tạo ác nghiệp khi làm khổ chúng sanh.
d. Không thiện không ác. Vì bù qua sớt lại nên "huề vốn"